Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού προγράμματος Erasmus+ KA2 “Refugees welcome: When numbers become faces” στο οποίο συμμετείχε το σχολείο μας (2017-2019), δόθηκε η ευκαιρία σε μαθητές της Β΄Λυκείου να ασχοληθούν με τα προβλήματα, τις προκλήσεις και τις ανησυχίες που αντιμετωπίζουν οι πρόσφυγες τόσο στην Ελλάδα όσο και σε ολόκληρη την Ευρώπη. Γερμανοί, Ιταλοί, Τούρκοι, Έλληνες και Πορτογάλοι μαθητές συναντήθηκαν στις μακρινές Αζόρες (στην πρωτεύουσα Όρτα του νησιού Φαγιάλ) το Σεπτέμβριο του 2018 με σκοπό να συζητήσουν, να ανταλλάξουν απόψεις και να παρουσιάσουν τις ομαδικές εργασίες που είχαν προετοιμάσει στα σχολεία τους.

Πρώτη στάση πριν το μεγάλο ταξίδι: Σκαραμαγκάς. Επισκεφτήκαμε το μεγαλύτερο σημείο συγκέντρωσης προσφύγων της Αττικής, γνωριστήκαμε μαζί τους και είχαμε τη χαρά να μάθουμε τις ελπίδες και τα όνειρα τους. Έχοντας αυτά ως βάση αρχίσαμε τις προετοιμασίες για τις Αζόρες. Σαν ομάδα συντάξαμε τρεις μικρές ιστορίες προσφύγων, τις οποίες καταγράψαμε σε ένα ολιγόλεπτο βίντεο, για να το παρουσιάσουμε στη συνάντησή μας με τους εταίρους μας. Έμενε να ανακαλύψουμε ποιοι πρόσφυγες κατέφευγαν στις μακρινές Αζόρες.

Με την άφιξή μας μόνο συνειδητοποιήσαμε ότι όλα τα νησιά είναι κυριολεκτικά ηφαιστειογενή και στη μέση δύο ωκεανών και δύο ηπείρων. Η θάλασσα, λοιπόν, κυριαρχεί  γι’ αυτό και ήταν η βασική θεματική του εργαστηρίου που υλοποιήσαμε σε δύο μέρες. Κατά την υποδοχή μας στο Επαγγελματικό λύκειο της Όρτα, μεταφερθήκαμε σε μια αίθουσα του σχολείου ειδικά διαμορφωμένη για το πρόγραμμα Erasmus+. Στο χώρο αυτό με την καθοδήγηση της κα. Κάρλα είδαμε και συζητήσαμε τα όνειρα των νεαρών προσφυγόπουλων για ένα καλύτερο μέλλον μέσα από τη θάλασσα, που μπορεί να γίνει ο δρόμος τους για τη σωτηρία αλλά και ο τάφος τους. Αλλά ακόμα δεν είχαμε δει πρόσφυγες στις Αζόρες…

Η απορία μας λύθηκε όταν επισκεφτήκαμε το φάρο και το μουσείο κοντά στο ηφαίστειο “Capelinhos”. Εκεί μάθαμε πως το 1957 τα 2/3 του πληθυσμού (40.000 από τις 55.000 κατοίκους περίπου) κατέφυγαν στην Αμερική, καθώς η δράση του ηφαιστείου που εξερράγη κράτησε για δεκατρείς ολοκλήρους μήνες και  ολόκληρες περιοχές θάφτηκαν κάτω από τη στάχτη. Ο μεγάλος σεισμός του 1998 αύξησε ακόμα περισσότερο τον αριθμό των προσφύγων, ενώ γύρω στους 4.000 ανθρώπους έμεναν σε προσωρινά καταλύματα για τέσσερα χρόνια.

Η ιστορία αυτή πήρε σάρκα και οστά όταν ακούσαμε στο αμφιθέατρο του σχολείου την ιστορία ενός Πορτογάλου μετανάστη από τις Αζόρες στην Αμερική. Ο κύριος αυτός κατέθεσε με ζωντάνια και λεπτομερώς την εμπειρία του τόσο από το ταξίδι του όσο και από τον πρώτο καιρό διαμονής του στον ξένο για εκείνον τόπο. Θυμήθηκε ότι τα συναισθήματά του τότε, όπως ήταν φυσικό, ήταν γεμάτα θυμό, ανασφάλεια και φόβο, καθώς εγκατέλειψε τον τόπο του αναγκαστικά για το άγνωστο.


Μολονότι αρχικά ζούσε κάτω από πρωτόγνωρες συνθήκες, τώρα, όπως ο ίδιος μας εξομολογήθηκε, δεν επιθυμεί τον επαναπατρισμό του, εφόσον έχει εγκλιματιστεί και έχει φτιάξει τη ζωή του. Το ίδιο φαίνεται να ισχύει και για την πλειοψηφία των προσφύγων-μεταναστών, μιας και οι περιουσίες των περισσοτέρων καταστράφηκαν ολοσχερώς και οι αναμνήσεις μιας ζωής έγιναν στάχτη. Ωστόσο, το παράδοξο είναι το γεγονός πως παρόλο που μειώθηκε δραματικά ο πληθυσμός, η ποιότητα ζωής, η εύρεση εργασίας και το βασικό εισόδημα καλυτέρεψαν τα χρόνια που ακολούθησαν τις φυσικές καταστροφές.

Από τα όσα αποκομίσαμε από το ταξίδι μας στις Αζόρες, δε θα μπορούσε να λείπει η ανταλλαγή στοιχείων πολιτισμού, νοοτροπίας και ιδιοσυγκρασίας του κάθε λαού. Οι ντόπιοι υπήρξαν αναμφίβολα καταλυτικός παράγοντας στην όλη εμπειρία. Θερμοί, γεμάτοι καλοσύνη και πάντοτε χαμογελαστοί μας υποδέχτηκαν και έκαναν τις Αζόρες να μοιάζουν ακόμη πιο όμορφες απ’ό,τι ήδη είναι, δίνοντάς μας την αίσθηση ότι βρισκόμαστε πίσω στην Ελλάδα. Ήθελαν να μάθουν για όλες τις κουλτούρες, καθεμία ξεχωριστά και έδειχναν ιδιαίτερο σεβασμό στα στοιχεία κάθε πολιτισμού.

Οι ίδιοι φρόντισαν να μας δώσουν και μια μικρή γεύση από παραδοσιακά τραγούδια και χορούς τους. Ακολουθώντας τα βήματα ενός χορευτικού συγκροτήματος οι περισσότεροι λάβαμε μέρος με μεγάλη ευχαρίστηση. Ακόμη απολαύσαμε μια μικρή συναυλία στο αμφιθέατρο του σχολείου, όπου και είχαμε την ευκαιρία να ακούσουμε τα χαρακτηριστικά fados τραγουδισμένα από διακεκριμένους στον τόπο τους καλλιτέχνες.

Ας μην ξεχνάμε πως στην πολιτιστική αυτή ανταλλαγή ανήκει και η γαστρονομία. Πεντανόστιμα πιάτα, με τολμηρούς γευστικούς συνδυασμούς και εξωτικά αρώματα μάς χάρισαν μια πλήρη εικόνα για τα παραδοσιακά πιάτα των Αζορών αλλά και δοκίμασαν κάποιες φορές τα όριά μας: ψάρια με αυγό, (βοδινό) κρέας με αυγό, γλυκά με αυγά και πολλά αγελαδινά τυριά.

Πριν τελειώσουμε: νιώθουμε ιδιαίτερη χαρά και ευχαρίστηση που μας δόθηκε η ευκαιρία να συμμετάσχουμε σε ένα τέτοιο πρόγραμμα, στο οποίο είχαμε τη δυνατότητα να ασχοληθούμε και να μελετήσουμε ένα τόσο ευαίσθητο και επίκαιρο θέμα. Το γεγονός ότι ταξιδέψαμε σε έναν τόσο μακρινό και ξεχωριστό τόπο, γνωρίσαμε νέες κουλτούρες, δοκιμάσαμε μοναδικά φαγητά και ανταλλάξαμε απόψεις με άτομα από άλλες χώρες σχετικά με τους πρόσφυγες, σίγουρα θα κάνει όλες αυτές τις εμπειρίες  να μας μείνουν αξέχαστες και χαραγμένες στη μνήμη μας. Όλοι μας βιώσαμε μοναδικές εμπειρίες, που δύσκολα θα γίνονταν πραγματικότητα, αν αυτή η συγκυρία δε μας είχε φέρει κοντά.

FOTO5

Οι μαθητές: Αλεξία Γρηγοράτου, Καραχάλιος Νάσος, Μιχαλοπούλου Μαριλένα, Μπούρα Ελεονώρα, Νίκου Μαρία

Οι επιβλέποντες καθηγητές: Μουρλά Κατερίνα, Γκούφας Κώστας

Συντονίστρια του προγράμματος: Γεωργίου Ελένη

ΑΛΛΑ ΑΡΘΡΑ