Ανησυχίες της εφηβείας

ΓΡΑΦΕΙ: Η ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ.

Στις 17 Ιανουαρίου 2013, με αφορμή ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε σε Κυριακάτικη εφημερίδα και αναφερόταν στην εφηβεία, επικοινώνησα με την κυρία Έφη Κούτση, Ψυχολόγο (B.Sc. M.A.), η οποία εργάζεται στο Παιδοψυχιατρικό τμήμα του Κέντρου Ψυχικής Υγείας Περιστερίου, και της ζήτησα να παραχωρήσει για την εφημερίδα μας μια συνέντευξη με θέμα τις ανησυχίες των νέων κατά τη διάρκεια της εφηβικής ζωής, τη στάση των γονέων και τέλος την παροχή ψυχολογικής βοήθειας στους εφήβους. Ευχαριστώ θερμά την κυρία Κούτση, για την αποδοχή του αιτήματός μου, για τον χρόνο που διέθεσε και για τις απαντήσεις της σε ένα θέμα που πιστεύω ότι απασχολεί όλους τους νέους της ηλικίας μας.

1. Τι είναι η εφηβεία;

Η εφηβεία είναι η περίοδος μετάβασης από την παιδική ηλικία στην ενηλικίωση, και σηματοδοτείται από την «ήβη». Τα όρια της είναι ασαφή, καθώς διαφοροποιούνται κατά περίπτωση και φύλο. Είναι μία μεταβατική περίοδος στην οποία συντελούνται μεγάλες σωματικές, ορμονικές, νοητικές και ψυχικές αλλαγές. Με εκκίνηση τις σωματικές αλλαγές, ο έφηβος βρίσκεται αντιμέτωπος με μία συνακόλουθη ψυχική αναστάτωση, στην πορεία του να βρει ένα νέο τρόπο οργάνωσης. Η εξέλιξη αυτή μπορεί να επιφέρει άγχος. Πρώτα αλλάζει η σχέση με το σώμα. Καλείται να πενθήσει το «απολεσθέν» σώμα της παιδικής ηλικίας και ό,τι σήμαινε αυτό. Αλλάζει όμως και η σχέση με τους γονείς. Από τη μια έχει ανάγκη να νιώσει το ενδιαφέρον του περιβάλλοντος, από την άλλη γρήγορα μπορεί να κατακλύζεται από τη διεισδυτικότητα, και συχνά να νιώθει ότι παραβιάζεται η ελευθερία του. Την ίδια στιγμή που χρειάζεται τους μεγάλους, χρειάζεται και την απόσταση, και για αυτό δεν είναι εύκολο να βρεθεί η «χρυσή τομή».

2. Ποιες είναι οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο έφηβος και πώς συνδέονται οι δυσκολίες αυτές με τους γονείς;

Κεντρικό θέμα αναστάτωσης είναι η ταυτότητα. Καθώς αναζητά την ταυτότητά του, ο έφηβος ψάχνει για υποστήριξη. Στο «βλέμμα των άλλων», γονέων, φίλων και ξένων, «καθρεφτίζει την εικόνα του σώματος του», αναζητά την αποδοχή, και βρίσκει ή δεν βρίσκει στηρίγματα.

Οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο έφηβος στις σχέσεις του με τον εαυτό του, συνδέονται συνήθως με τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει στις σχέσεις του με τους άλλους, κυρίως με τους γονείς. Η στάση και η συμπεριφορά της οικογένειας, εμπλέκονται στο πως βιώνει κανείς αυτό το αναπτυξιακό στάδιο.

Συγκρούσεις και αντιπαραθέσεις με τους γονείς, προκύπτουν στην προσπάθεια του εφήβου να ανεξαρτητοποιηθεί. Στην παιδική ηλικία οι γονείς έχουν τον πλήρη θαυμασμό του παιδιού. Στην εφηβεία οι γονείς ως εσωτερικά αντικείμενα και ως ταυτιστικά πρότυπα ενυπάρχουν σε όλες τις ψυχικές διεργασίες του εφήβου, αλλά η εικόνα που έχει για αυτούς αλλάζει.

Ο έφηβος αρχίζει και αντιλαμβάνεται ότι οι γονείς μπορεί να σφάλλουν, και αυτό φέρει μια απογοήτευση. Καλείται λοιπόν να «αποεπενδύσει» τα γονικά πρότυπα και να αναζητήσει νέες ταυτίσεις. Έχει ανάγκη να αποστασιοποιηθεί από το παρελθόν και να επιβεβαιώσει ότι δεν είναι το παιδί που ήταν. Οι μεταβολές που συντελούνται σε νοητικό επίπεδο εμπλέκονται στη διαδικασία αυτή. Ο έφηβος έχει τη δυνατότητα να σκέφτεται αφηρημένα, να επεξεργάζεται, να ενδοσκοπεί και να διερωτάται για τις αντιφάσεις που χαρακτηρίζουν τις συμπεριφορές.

3. Ποια η σημασία της σεξουαλικότητας στην εφηβεία;

Καθοριστικής σημασίας είναι οι μεταβολές της σεξουαλικότητας κατά το πέρασμα από την παιδική ηλικία στην εφηβεία. Η σεξουαλική ενόρμηση του εφήβου, που ως τότε βρισκόταν σε λανθάνον στάδιο, αποκτά εξωτερικό αντικείμενο. Ο έφηβος καλείται να αναζητήσει τον άλλον κατανικώντας την ατολμία του. Υπάρχουν οικογένειες που οτιδήποτε αγγίζει τη σεξουαλικότητα δεν κουβεντιάζεται γιατί θεωρείται βρώμικο ή απαγορευμένο. Έτσι ο έφηβος συχνά ενοχοποιείται και φαντάζεται τους γονείς ότι ζουν μέσα στο ψέμα και την υποκρισία. Άλλοτε πάλι συναντά κανείς οικογένειες που οι γονείς καταργούν τη γονική τους λειτουργία και προσπαθούν να λειτουργούν σαν φίλοι. Αυτοί οι «γονείς-φίλοι» συχνά είναι πιο επικίνδυνοι καθώς καταργούν το ασύμμετρο που πρέπει να χαρακτηρίζει τη σχέση γονέα-παιδιού. Οι έφηβοι έχουν ανάγκη τους γονείς ως γονείς. Μπορούν να τους συμβουλευθούν κάποιες στιγμές αλλά χρειάζεται να μάθουν να αγαπούν τους γονείς, χωρίς να τους τα λένε όλα, και χωρίς να αισθάνονται ένοχοι για αυτό. Οι γονείς μπορούν να υποστηρίζουν τον έφηβο σε αυτή την περίοδο σωματικής και ψυχικής μεταλλαγής, χωρίς να απαιτούν να μάθουν όλα τα μυστικά του.

Είναι δύσκολο και για τους γονείς και για τους εφήβους. Συχνά οι γονείς αγκιστρώνονται στο παιδί τους και οι έφηβοι αισθάνονται ένοχοι που απορρίπτουν τους γονείς. Η ενοχοποίηση εμποδίζει τον έφηβο στην εξέλιξή του. «Είναι δυσβάσταχτο για κάποιον να αισθάνεται το κέντρο της συναισθηματικής ζωής του ζεύγους των γονέων ή ακόμα περισσότερο ενός μοναχικού γονέα». Στην πραγματικότητα τιμά τους γονείς το γεγονός ότι τα παιδιά βγαίνουν στον κόσμο, και οδεύουν προς τη ζωή, χωρίς το βάρος της ανησυχίας για τους ίδιους.

«Ο έφηβος βγαίνει..». Για αυτό και η λέξη «βγαίνω!» είναι τόσο σημαντική στην εφηβεία. Ο έφηβος βγαίνει στη ζωή!

4. Πότε χρειάζεται να απευθύνεται κάποιος σε ειδικό ψυχικής υγείας;

Οι περισσότεροι έφηβοι κατορθώνουν να ξεπεράσουν τις μεταβολές της εφηβείας χωρίς ψυχολογική βοήθεια. Το μεγαλύτερο ποσοστό επιτυγχάνει ομαλή ανάπτυξη. Ευτυχώς οι ανησυχίες της εφηβείας έχουν κυρίως μεταβατικό χαρακτήρα. Χρειάζεται ωστόσο να διακρίνει κανείς τις περιπτώσεις όπου η αγωνία που χαρακτηρίζει αυτή την περίοδο της ζωής είναι ιδιαίτερα οξυμένη και ο έφηβος στερείται υποστήριξης από το περιβάλλον του. Συναισθηματικές διαταραχές, δυσκολίες προσαρμογής στο σχολείο, προβλήματα διατροφής, ψυχοσωματικές εκδηλώσεις, φυγές, βίαιες συμπεριφορές, τάσεις αυτοκτονίας, χρήση ουσιών, υπέρμετρη σεξουαλικότητα, ανάγκη για επικίνδυνη δράση και έλξη προσοχής είναι θέματα για τα οποία χρειάζεται να απευθυνόμαστε σε έναν ειδικό ψυχικής υγείας.

Οι θεραπευτικές συναντήσεις στόχο έχουν να κατανοηθεί το άγχος του εφήβου. Είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσει ο ίδιος ο έφηβος τις διαστάσεις, τη σημασία και το νόημα των συμπτωμάτων του. Απαραίτητο είναι επίσης να ενισχυθούν οι ικανότητες των γονέων να «εμπεριέξουν», «να κρατήσουν» και «να διαχειριστούν» τα άγχη και την αγωνία του εφήβου, «συντονίζοντας τις ανάγκες» που προκύπτουν από το συγκεκριμένο αναπτυξιακό στάδιο.

«Δεν υπάρχει εφηβεία χωρίς προβλήματα». Είναι μύθος ότι οι σχέσεις γονέων και εφήβων είναι αρμονικές. Οι σχέσεις μεταξύ γονέων και εφήβων είναι ισότιμες μεν, ασύμμετρες δε και αυτό έχει ένα τίμημα και για τις δύο πλευρές. Οι γονείς μεν χρειάζεται να υπενθυμίζουν στον εαυτό τους ότι οφείλουν να αντέξουν το θυμό του εφήβου και «να επιζήσουν ως γονείς», από την επίθεσή του, ώστε να μην εμποδίσουν την εξέλιξή του. Για τον έφηβο δεν έχει σημασία να κατανοήσει ότι πορεία προς την ενηλικίωση σημαίνει ανάληψη ευθύνης. «Γινόμαστε ενήλικοι όταν συνειδητοποιούμε τις αντιφάσεις μας» και δεχόμαστε να αναλάβουμε την ευθύνη μας.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

1. Βίννικοτ Ν., (2002), Από την παιδιατρική στην ψυχανάλυση, εκδ. Καστανιώτης.
2. Κάκουρος Ε., Μανιαδάκη Κ. (2006), Ψυχοπαθολογία παιδιών και εφήβων,Αναπτυξιακή προσέγγιση, εκδ. Τυπωθήτω – Γιώργος Δαρδάνος.
3. Ντολτό Φ., Ντολτό-Τόλιτς Κ. (1993), Έφηβοι – Προβλήματα και Ανησυχίες, εκδ. Πατάκη.
4. Ρειμόν-Ριβιέ, Μ. (1999), Η κοινωνική ανάπτυξη του εφήβου, εκδ. Καστανιώτης.
5. Στεφανάτος Γ. (1997), “Από την Προσωπική Ανακάλυψη στην Ψυχοπαθολογία: Ιδιαιτερότητες και Εκβάσεις της Εφηβείας.” Τετράδια Ψυχιατρικής. 58: 28-33.

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*