Νευρική Ανορεξία. Μια τελικά όχι τόσο σύγχρονη ασθένεια

ΓΡΑΦΕΙ: Η ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΗΛΙΑΔΗ.

Η νευρική ανορεξία θεωρείται σχετικά «σύγχρονη» διαταραχή, παρότι η πρώτη ιατρική περιγραφή περίπτωσης νευρικής ανορεξίας έγινε από τον Richard Morton το 1689. Στην πραγματικότητα η ανορεξική συμπεριφορά έχει μακρά ιστορία, καθώς παραδείγματα «εθελοντικής» λιμοκτονίας καταγράφονται ήδη από την ελληνιστική περίοδο. Με το τέλος της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, η «εθελοντική» λιμοκτονία παρήκμασε. Κατά την διάρκεια του μεσαίωνα καταγράφονται μερικές τέτοιες περιπτώσεις, όμως η ανορεξική συμπεριφορά αυξήθηκε κυρίως κατά την περίοδο της Αναγέννησης, συνδυαζόμενη με τη θρησκεία και με απώτερο στόχο την αγιότητα. Πρόκειται για τη λεγόμενη ανορεξία mirabilis, η οποία διαφέρει από τη νευρική ανορεξία στο ότι συνδέεται και με άλλες ασκητικές πρακτικές, όπως είναι η παρθενία, και μέσω αυτής δεν επιδιώκεται η λεπτότητα, που σχετίζεται σήμερα με την νευρική ανορεξία, αλλά η αγιότητα.

Αγία Wilgefortis

Το παλαιότερο γνωστό παράδειγμα κοριτσιού, το οποίο επεδίωξε την αγιότητα μέσω της υπερβολικής νηστείας, χρονολογείται ανάμεσα στο 700 και το 900 μ.Χ. Πρόκειται για την αγία Wilgefortis. Ο πατέρας της, ο βασιλιάς της Πορτογαλίας, ήθελε να την αναγκάσει να παντρευτεί έναν σαρακηνό, βασιλιά της Σικελίας. Το κορίτσι φοβήθηκε και έκανε όρκο παρθενίας και υπηρεσίας προς τον Θεό. Προσευχόταν πολύ και ζητούσε από τον Θεό να τη βοηθήσει, έκανε ασκητική ζωή και αρνούνταν την πρόσληψη τροφής. Η ίδια, λέγεται, ότι παρακάλεσε τον Θεό να την απαλλάξει από την ομορφιά της και πράγματι, έχασε τη θηλυκότητά της και γέμισε τρίχες σε όλο της το σώμα. Ο μνηστήρας, φυσικά, απέσυρε την προσφορά του για γάμο και ο πατέρας της για να την τιμωρήσει την σταύρωσε. Η Wilgefortis έγινε η προστάτιδα αγία για όσες επιθυμούσαν να απαλλαχθούν από προβλήματα που σχετίζονταν με την αναπαραγωγή ή ακόμα και για όσες βρίσκονται υπό τον έλεγχο άλλων. Με την πάροδο του χρόνου έγινε γνωστή ως εκείνη που απελευθερώθηκε από τα σωματικά και κοινωνικά βάρη της γυναίκας.

Ο θρύλος είναι παλιός, παρέμεινε τοπικός στην Πορτογαλία μέχρι το 1200 μ.Χ. και μετά υπήρξε μια ξαφνική “εξάπλωσή” του στην Ευρώπη. Στην εξάπλωση αυτή η αγία απόκτησε πολλά διαφορετικά ονόματα. Έγιε η αγία Ontkommena στην Ολλανδία, η αγία Kummernis σε μέρη της Γερμανίας, η αγία Livrade στη Γασκώνη, η αγία Liberata στην Ισπανία. Η διαφορά των ονομάτων σε μια εποχή που η επικοινωνία ήταν δύσκολη υποψιάζει ότι δεν πρόκειται για μια αγία με πολλά ονόματα, αλλά για ένα σύνολο κοριτσιών από όλη την Ευρώπη, με παρόμοιο κλινικό ιστορικό, που ανέπτυξαν παρόμοιες ασθένειες.

Αγία Αικατερίνη της Σιέννας

Ένα άλλο παράδειγμα είναι η αγία Αικατερίνη της Σιένα, η οποία άρχισε να διαλογίζεται για μεγάλα χρονικά διαστήματα, έκοψε τα μαλλιά της, έτρωγε πολύ λίγο και ανάγκαζε τον εαυτό της να κάνει εμετό μετά από οτιδήποτε είχε καταπιεί. Επίσης αυτομαστιγωνόταν για να εκφράσει το πάθος της προς τον Χριστό. Πέθανε το 1380 σε ηλικία 33 ετών από υποσιτισμό. Ξεχωριστό ενδιαφέρον έχει επίσης η περίπτωση της αγίας Τερέζας από την Avila (1515-1582), η οποία χρησιμοποιούσε κλαδιά ελιάς για να προκαλέσει εμετό και να δεχθεί το Σώμα του Χριστού.

Γενικότερα, κατά την περίοδο από τον 13ο έως και τον 17ο αιώνα, κυρίως στη δυτική και νότια Ευρώπη, μια ομάδα θρησκευόμενων γυναικών, στη βιβλιογραφία καταγράφονται 181 περιπτώσεις, κέρδισαν όχι μόνο τον σεβασμό αλλά και την αναγνώριση τους ως αγίες με την εξαντλητική νηστεία και την αφοσίωσή τους στη Θεία Ευχαριστία, αποτελώντας οι ίδιες θαύματα στην χειραγώγηση του ανθρώπινου σώματος, αλλά και αντικείμενα σήμερα ειδικών μελετών, αφού γίνεται γενικότερα αποδεκτό ότι η νηστεία, πέρα από τις θρησκευτικές αναφορές της, αποτελούσε μέσο αποφυγής των προκανονισμένων γάμων και του τοκετού, η δε στάση των γυναικών αυτών απέναντι στην πρόσληψη τροφής, τους έδινε τον έλεγχο μέσα στην οικογένεια, στοιχείο το οποίο δίνει μια νέα προοπτική στη μελέτη του μεσαιωνικού ασκητισμού μέσω ανθρωπολογικών και φεμινιστικών ερευνητικών μεθόδων.

Πρόσφατο σχετικό παράδειγμα, το οποίο περιγράφεται αναλυτικά στη σύγχρονη βιβλιογραφία, αποτελεί η Jane. Πρόκειται για μια περίπτωση γυναίκας με νευρική ανορεξία που άρχισε να περιορίζει τη διατροφή της στην ηλικία των 13 ετών, ενώ ζούσε σε καθολικό μοναστήρι και ήταν καλόγρια. Η Jane ανατράφηκε σε ένα προάστιο του Σικάγου και ήταν η μεγαλύτερη κόρη της οικογένειας, καθώς είχε τρία μικρότερα αδέλφια. Είχε μεγαλώσει και με τους δύο γονείς της. Ο πατέρας της ήταν λιθογράφος και η μητέρα της νοικοκυρά. Ως το μεγαλύτερο παιδί, η Jane ήταν η «μικρή βοηθός» της μητέρας της και ένιωθε ότι ήθελε να κάνει τα πάντα για να τους ευχαριστεί όλους. Ήταν ντροπαλή και είχε λίγους στενούς φίλους που ζούσαν στη γειτονιά της. Ανατράφηκε ως καθολική, από γονείς οι οποίοι πήγαιναν στην εκκλησία κάθε Κυριακή. Στο δημοτικό σχολείο ήταν ένα ανήσυχο παιδί, είχε όμως εξαιρετικούς βαθμούς και δεν έλειπε ποτέ περισσότερο από 1-2 ημέρες από το σχολείο. Όταν ήταν στην πρώτη τάξη, γράφτηκε σε μια καθολική σχολή. Στη δεύτερη τάξη άρχισε να μένει μετά το σχολείο για να βοηθάει τις καλόγριες. Με την πάροδο του χρόνου η Jane αποφάσισε ότι ήθελε να γίνει καλόγρια και τελικά αγία. Ο στόχος αυτός δεν άλλαξε ποτέ καθώς μεγάλωνε. Ως παιδί, έκανε πάρα πολλές προσευχές. Το ίδιο έκανε και ως ενήλικας, ξοδεύοντας πάνω από 2 ώρες την ημέρα, μαζί με τον διαλογισμό.

Η Jane δεν ήταν αδύνατη και δεν ανησυχούσε για το βάρος της κατά την διάρκεια της παιδικής της ηλικίας. Άρχισε να έχει περίοδο περίπου στην ηλικία των 12 ετών, αρκετά νωρίς σε σύγκριση με τα άλλα κορίτσια. Η διατροφική της διαταραχή ξεκίνησε όταν άρχισε να νηστεύει για την σαρακοστή σε ηλικία 13 ετών και συνέχισε και μετά από αυτήν. Άρχισε να χάνει βάρος και να έχει αμηνόρροια από την ηλικία των 13 ετών. Τότε, εντάχθηκε σε μοναστήρι για να γίνει καλόγρια. Η ένταξή της στο μοναστήρι ήταν δική της απόφαση. Η ίδια θυμάται ότι ο πατέρας της ήταν αρχικά αντίθετος στην ένταξή της στο μοναστήρι, αλλά ο ιερέας του είπε ότι αν δεν της επέτρεπε να ενταχθεί, θα πήγαινε στην κόλαση.

Στο μοναστήρι, η Jane έζησε σε έναν κοιτώνα με περίπου 20 κορίτσια, με κουρτίνες που χώριζαν τα κελιά. Παρότι το μοναστήρι ήταν αυστηρό και επέτρεπε την ομιλία μόνο σε συγκεκριμένες περιόδους, η Jane πίστευε ότι ήταν θαυμάσιο, καθώς είχε φίλες που είχαν τους ίδιους στόχους με εκείνη. Στο μοναστήρι η Jane συνέχισε να περιορίζει τη θερμιδική της πρόσληψη. Στα γεύματα τα κορίτσια έπρεπε να τρώνε ό,τι έπαιρναν στο πιάτο τους. Η Jane έπαιρνε πάντα λιγότερα τρόφιμα, αν και δεν θυμάται πόσο έτρωγε. Θυμάται ότι οι καλόγριες έλεγαν στα κορίτσια ότι μπορούσαν να επιλέξουν να κάνουν μια θυσία και να πάρουν ένα μικρότερο μπισκότο ή ότι θα μπορούσαν να είναι τέλειες και να επιλέξουν να μην πάρουν κανένα, κάτι που η Jane έκανε συχνά. Στο μοναστήρι δεν υπήρχαν καθρέφτες ούτε ζυγαριές, επομένως δεν γνώριζε πόσο είχε αδυνατίσει. Οι προϊστάμενοι όμως του μοναστηριού, το παρατήρησαν, άρχισαν να παρακολουθούν τι έτρωγε και της ζήτησαν να δει έναν ψυχίατρο. Τελικά, στην ηλικία των 21 ετών έφυγε από το μοναστήρι σύμφωνα με τις οδηγίες των προϊσταμένων της, λόγω του χαμηλού της βάρους. Της είπαν ότι οι πρακτικές της ήταν «πολύ ακραίες» και ότι ήταν «το θέλημα του Θεού» να φύγει από το μοναστήρι, η ίδια όμως θεωρούσε ότι ήταν ευσεβής με το να περιορίζει την τροφή της. Μετά την αναχώρηση της από το μοναστήρι η Jane φοίτησε σε σχολείο νοσηλευτικής και παντρεύτηκε σε ηλικία 25 ετών. Αδυνατώντας να συλλάβει παιδί επισκέφτηκε έναν ενδοκρινολόγο που της έδωσε οδηγίες. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, προσπάθησε να τρώει πιο φυσιολογικά και έφτασε στο υψηλότερο βάρος της ζωής της.

Η Jane έκανε θεραπεία για την νευρική ανορεξία σε ηλικία 30 ετών το 1976 και δεν ξαναέκανε μέχρι την ηλικία των 52 ετών, το 1998. Επιπλέον συμμετείχε σε ομάδα ασθενών που αντιμετώπιζαν τέτοιου είδους διαταραχές. Δοκίμασε πολλαπλές φαρμακευτικές αγωγές και ταυτόχρονα άρχισε να καταπολεμά και μια συνυπάρχουσα ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή. Η Jane, 66 χρονών κατά τη στιγμή που μελετήθηκε η περίπτωσή της (2014) έχοντας πλέον μεγαλώσει, ερχόταν πλέον αντιμέτωπη με ποικίλα ιατρικά προβλήματα, πέρα από της χαμηλό βάρος της.

Η περίπτωση της Jane είναι υβριδρική, μεταξύ της ανορεξίας mirabilis και της νευρικής ανορεξίας, διότι ενώ συμβαίνει στη σύγχρονη εποχή, το πλαίσιο στο οποίο γεννήθηκε μοιάζει περισσότερο με εκείνο των ατόμων που καταγράφονται στην ιστορία ότι έπασχαν από την ανορεξία mirabilis. Κατά την ανάπτυξη της νόσου δεν είχε καθρέφτες και, αντί να περιορίσει τη διατροφή της για να είναι λεπτή ή ελκυστική, περιόριζε τη διατροφή της ώστε να είναι πιο κοντά στον Θεό με ελπίδα ότι θα γίνει αγία. Η περίπτωσή της δίνει τη δυνατότητα στους ειδικούς να εμβαθύνουν στην κατανόηση της νευρικής ανορεξίας, των συμπτωμάτων της, του τρόπου με τον οποίο αναπτύσσεται αλλά της σύνδεσής της με το κοινωνικό και θρησκευτικό πλαίσιο στο οποίο είναι ενταγμένο ένα άτομο.

Βιβλιογραφία

Davis Amelia A. and Nguyen Mathew, “A Case Study of Anorexia Nervosa Driven by Religious Sacrifice” [Μια περιπτωσιολογική μελέτη της νευρικής ανορεξίας που οδηγείται από θρησκευτική θυσία], Case Reports in Psychiatry, vol. 2014, ηλεκτρονική δημοσίευση 6 Ιουλίου 2014, URL: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4106065/ [πρόσβαση: 26.3.2019].

Walker Bynum Caroline, Holy Feast and Holy Fast: The Religious Significance of Food to Medieval Women (Ιερή Γιορτή και Ιερή Νηστεία: Η Θρησκευτική Σημασία της Τροφής στις Μεσαιωνικές Γυναίκες), University of California Press, California 1987. Διαθέσιμο στη διεύθυνση: [https://books.google.gr/books?id=ulAVxw7SOOkC]

Bell Rudolph, Holy Anorexia (Ιερή Ανορεξία), University of Chicago Press, Chicago 1987. Διαθέσιμο στη διεύθυνση: [https://books.google.gr/books?id=qQWMAwAAQBAJ]

Lelwica Michelle Mary, Starving For Salvation The Spiritual Dimensions of Eating Problems among American Girls and Women (Η λιμοκτονία ως μέσο επίτευξης της σωτηρίας: οι πνευματικές διαστάσεις των διατροφικών διαταραχών μεταξύ των Αμερικάνων κοριτσιών και γυναικών), Oxford University Press, UK 1999. Διαθέσιμο τη διεύθυνση: [https://books.google.gr/books?id=zhjT8CIZLM4C]

Pearce J.M.S., «Richard Morton: Origins of Anorexia nervosa», European Neurology 52.4 (2004), 191-192. Διαθέσιμο στην διεύθυνση: https://www.karger.com/Article/Abstract/82033

EIKONEΣ
1.https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcRwy9IQj0J4gsGNlhI50c-rWgKNGLPl18RAFedzOXsuERvFhbUjxA

2. https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d2/Saint_Wilgefortis_Graz_20121006.jpg

3. https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a0/Giovanni_Battista_Tiepolo_096.jpg.

4.https://i.vimeocdn.com/video/232922466_1280x720.jpg

2 Comments

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*