Τι είναι αυτό που το λένε νηστεία

ΓΡΑΦΕΙ: Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ-ΤΣΕΛΙΓΚΑΣ.

Είναι να αγαναχτείς ξανά κάτι τέτοιες μέρες πριν το Πάσχα. Να αγαναχτείς στις σκέψεις που σού γεννά αυτός ο προβληματισμός των ημερών. Δεν αναφέρομαι στη θρησκευτική κατάνυξη και στις πνευματικές αναζητήσεις, ή τουλάχιστον όχι κατά κύριο λόγο σ? αυτές. Αναφέρομαι στην ασύλληπτη πληθώρα ερεθισμάτων παντός τύπου που κατακλύζουν τις ζωές μας και κάποιες φορές δημιουργούν ερωτηματικά. Τούτες τις μέρες από αυτά τα ερεθίσματα ξεχωρίζουν σε κάθε μέσο και τόπο, άρθρα, συνταγές, εκπομπές, συζητήσεις και διαφημίσεις σχετικές με το περίφημο σαρακοστιανό μενού μας.

Για να μιλήσω συγκεκριμένα, θα αναφερθώ σε μια τηλεοπτική διαφήμιση αλυσίδας καταστημάτων αρτοποιίας ? εστίασης σχετικά με τις νηστίσιμες γεύσεις της. Όλη η διαφήμιση γυρνούσε γύρω από αυτές. Τις εκθείαζε, όπως συμβαίνει πάντα στις διαφημίσεις, με οπτικά και λεκτικά μέσα που δημιουργούσαν τη γνωστή διαφημιστική συναισθηματική φόρτιση. Μάλιστα, διατυπωνόταν η «αμφιβολία» σχετικά με τη γευστικότητα των νηστίσιμων εδεσμάτων της επιχείρησης για να διαλυθεί εντελώς μέσα στα τόσο ελκυστικά πλάνα από αχνιστές πίτες και φρέσκους χαλβάδες.

Εύλογος είναι, λοιπόν, ο προβληματισμός: τι είναι η νηστεία;

Απ? ό,τι φαίνεται, η απάντηση σήμερα αφορά είτε υπόθεση της κουζίνας είτε υπόθεση δίαιτας. Μια υπόθεση δοκιμών νέων γευστικών οριζόντων και αποτοξίνωσης. Αν θέλουμε να είμαστε δίκαιοι και ακριβείς, η αποβολή των τοξίνων ίσως να ήταν και θα είναι πάντα μέρος και δευτερεύων σκοπός, ενδεχομένως, της νηστείας οποιουδήποτε θρησκευτικού μορφώματος. Από την άλλη, ίσως η ποικιλία μιας εθνικής κουζίνας αντανακλά και την ιδιαιτερότητα του εκάστοτε πολιτισμού.

xalvas1100Έχει, όμως, ενδιαφέρον να μπούμε για λίγο στα εδάφη της θεολογίας. Γιατί, τουλάχιστον για την ορθόδοξη χριστιανική παράδοση, η νηστεία θα λέγαμε ότι όντως αποτελεί μια «δίαιτα» με την αρχαία ελληνική σημασία της λέξης, δηλαδή, τρόπο ζωής. Και αυτός ο τρόπος ζωής αφορά τόσο το σώμα, όσο και το πνεύμα. Στην πραγματικότητα, για τη χριστιανική θεολογία, το σώμα είναι ένα μέσο για να φτάσει ο πιστός σε μια ανώτερη, καθαρότερη, εξωτερική και εσωτερική κατάσταση. Άλλωστε, γι? αυτό και χαρακτηρίζεται «ναός του Αγίου Πνεύματος», κάτι το ιερό που, όμως, έχει έναν ανώτερο και για το ίδιο προορισμό. Πρόκειται για μία δια βίου ανύψωση της ψυχοσωματικής ανθρώπινης ολότητας, ανύψωση που σημαίνει συνάμα και απελευθέρωση του ανθρώπου από όλα εκείνα που κρατάνε την ύπαρξή του πίσω. Όλα εκείνα που τον δένουν με κάτι ποταπό και που απεμπολούν την ελεύθερη βούλησή του. Είναι τα λεγόμενα «πάθη» ή θα μπορούσαμε να τα ονομάσουμε, για να το εντάξουμε καλύτερα στις μέρες μας, και πλαστές ανάγκες. Διότι πολλά είναι εκείνα που συχνά νομίζουμε ότι χρειαζόμαστε, και δη σε μεγάλες ποσότητες, ενώ απλώς έχουμε καλλιεργήσει μια εμμονή στο νου μας ή, στη χειρότερη, ένα τύπο εθισμού. Ενδιαφέρον έχει ότι ο Σωκράτης φέρεται να λέει κάπου ότι όσο λιγότερες ανάγκες έχει κανείς, τόσο πιο κοντά στο θείο βρίσκεται, γιατί το υποκείμενο της θεότητας δεν έχει ανάγκη από τίποτα.
Επιστρέφουμε, λοιπόν. Αφορά μια τέτοια ανύψωση τις πίτες και τους χαλβάδες; Αφορά την δίχως αύριο κατανάλωση κρέατος από τις πρώτες πρωινές ώρες της Κυριακής της Ανάστασης, αλλά και το μετά, όταν συνεχίζουμε τις βλαβερές διατροφικές μας συνήθειες;

Δεν τίθεται θέμα πίστης. Τίθεται θέμα συνείδησης και λογικής. Ποιο το νόημα της νηστείας αν επιστρέφεις πίσω, αν συνεχίζεις να εξαρτάσαι τόσο πολύ από την υλική πλευρά της πραγματικότητας; Προσωπικά, νομίζω πως ουσιαστική νηστεία σε επίπεδο τροφής δεν είναι τόσο η αποχή από ζωικά προϊόντα, όσο ο συνειδητός νοητικός έλεγχος της ποιότητας και της ποσότητας της τροφής έτσι ώστε αυτή να αποτελέσει μέσο και όχι σκοπό για τον ίδιο τον άνθρωπο. Μέσο για τις πραγματικές διατροφικές και ψυχικές ανάγκες που έχει σε καθημερινή βάση. Μιλάμε, στην ουσία, για το αυτεξούσιο, την ισχύ της θέλησης. Υπό το πρίσμα αυτό, δε βλέπω ποιο το νόημα (πέρα από το οικονομικό για τις διάφορες επιχειρήσεις) στο να παίρνουμε ένα διαφορετικό τσελεμεντέ κάθε Απρίλιο ή να νηστεύουμε και να τρώμε ξανά και ξανά προσπαθώντας να φέρουμε τον κορεσμό.

xalvas

Πρέπει, όμως, να καταστήσουμε σαφές, εδώ, ότι δεν φταίει η υλική πραγματικότητα της τροφής, του ποτού, των αγαθών και του έρωτα για το ότι ο άνθρωπος επιτρέπει στον εαυτό του να γίνει το χειρότερο όλων των ζώων, κατά την περίφημη αριστοτελική ρήση. Φταίει ο ίδιος που δεν δύναται να έχει τον έλεγχο του εαυτού του. Αλλά και πάλι, δεν αναφερόμαστε σε έναν αυστηρό, τυπικό, πουριτανικό, νεοπλατωνικό έλεγχο που απορρίπτει τις απολαύσεις. Γιατί κυριαρχεί μια τέτοια, κατ? εμέ, παρανοημένη αντίληψη της νηστείας και της εγκράτειας. Αντιθέτως, αναφερόμαστε στο κατάλληλο μέτρο που θα δώσει την ξεχωριστή χαρά σε καθεμία από αυτές και θα βοηθήσει τον άνθρωπο να συνεχίσει να διαβαίνει αυτόν τον υπέροχο, δίχως τέλος δρόμο της αυτό-ολοκλήρωσης. Με την αρμονική συνύπαρξη σώματος ? πνεύματος, κατά την οποία το ένα βοηθά και δεν καταστρέφει το άλλο, όπως συμβαίνει αφενός με την απόλυτη ακράτεια και αφετέρου με τη σιδερένια και ενίοτε «σωματοκτόνο» εγκράτεια.

Καθώς φαίνεται, για άλλη μια φορά ο κυρίαρχος μη ανθρώπινος δυτικός πολιτισμός εφάρμοσε την τακτική του: απογύμνωσε από οποιαδήποτε βαθύτερη ουσία μία εντός πολιτισμικών πλαισίων πρακτική και την έριξε στην μηχανή του. Όπως συνέβη με τις ναρκωτικές ουσίες των αρχαίων αμερικανικών λαών και την ερωτική πράξη των Ινδών. Όλα για μια εφήμερη απόλαυση ή απόδραση που δεν λύνει τα προβλήματα, αλλά πολλές φορές προκαλεί και βλάβη στον άνθρωπο, όπως η νηστεία που εξασθενεί ή η νηστεία που προσθέτει βάρος.

Αντί, λοιπόν, να ασχολούμαστε με το νηστίσιμο γλυκό που θα φτιάξουμε έτσι ώστε να μην παχαίνει, αλλά και να κάνουμε και νηστεία, προτείνω να προσπαθήσουμε να «ακούσουμε» το σώμα και την ψυχή μας και να βάλουμε τέλος εκεί που αρχίζει η επιβάρυνσή μας.

 

Οι εικόνες από την ανεξάντλητη ποικιλία του Διαδικτύου.

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*